پایان دور سوم مذاکرات/ وزیر خارجه عمان: مذاکرات امروز ایران و آمریکا پس از دستیابی به «پیشرفت قابل توجه»، به پایان رسید/ گفتوگوها هفته آینده در وین برگزار میشود
فکرشهر: عصر ایران نوشت: در حالی که ایران و آمریکا برای بار سوم در هفتههای اخیر به مذاکره پرداختند ولی هنوز توافقی بین دو کشور برقرار نشده است و مشخص هم نیست که آیا اساساً توافقی در کار خواهد بود یا کار به جنگ میکشد؟
در این مطلب، به طور خیلی مختصر و ساده، میگوییم که نقاط اصلی اختلاف ایران و آمریکا چیستند و چرا توافق به سختی میسر است؟
۱ - غنی سازی
ایران میگوید "غنی سازی" در چارچوب مقررات آژانس بین المللی انرژی اتمی، حق همه کشورهای عضو این آژانس است. با این حال ۲ چیز را میپذیرد:
الف) تعلیق غنی سازی برای مدت محدودی مثلاً ۳ سال
ب) کاهش غنای غنی سازی به حدود ۳ درصد
آمریکا، اما از ایران میخواهد تأسیسات اصلی هستهای خود شامل مجتمع غنیسازی تأسیسات هستهای فوردو، سایت هستهای نطنز و مرکز هستهای اصفهان را تعطیل کند و برای همیشه با صنعت غنی سازی اورانیوم خداحافظی کند. یعنی محدودیت زمانی را نمیپذیرد.
منتقدان آمریکایی برجام، همیشه میگفتند یکی از نقاط ضعف برجام این بوده که این حق را برای ایران قائل شده بوده که بتواند بعد از چند سال، فعالیت هستهای اش را از سر بگیرد؛ حالا که همان منتقدان در آمریکا در رأس کارند، میخواهند توافقی با ایران داشته باشند که این حق را به طور کامل و برای همیشه از بین ببرد.
۲ - اورانیوم ۶۰ درصد
برخی منابع چنین برآورد کردهاند که ایران حدود ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم غنی شده ۶۰ درصدی دارد. منتقدان برنامه هستهای ایران میگویند این میزان اورانیوم ۶۰ درصد میتواند با ارتقاء به ۹۰ درصد، در ساخت ۱۰ کلاهک هستهای به کار برود.
آمریکا از ایران میخواهد همه این اورانیوم را به او تحویل دهد.
البته قبلاً مذاکره کنندگان آمریکایی گفته بودند اورانیوم ۶۰ درصد را از ایران خارج کند و حتی روسیه هم برای پذیرش آن، اعلام آمادگی کرده بود ولی در مذاکرات اخیر، خواستار انتقال آن به خود آمریکا شدهاند.
ایران پذیرفته است که دیگر این ۶۰ درصد را نداشته باشد ولی میگوید به جای انتقال به خارج، آن را رقیق میکنیم و در داخل نگه میداریم تا به عنوان سوخت نیروگاهی از آن استفاده کنیم.
البته امروز برخی منابع خبری گفتند که ایران با انتقال نیمی از این میزان موافقت کرده است ولی تا این لحظه خبر رسمی در این باره نداریم.
آمریکا این را نمیپذیرد و چنین میگوید که اگر اورانیوم ۶۰ درصدی حتی بعد از رقیق سازی در اختیار ایران بماند، بعدها میتواند دوباره آن را به غنای کنونی یا حتی ۹۰ درصد برساند و برای تحقق این کار، فقط زمان و اراده سیاسی لازم است.
ایران در پاسخ میگوید همه این فرایند تحت نظر بازرسان آژانس خواهد بود تا اطمینان حاصل شود که انحرافی به سمت تولید سلاح هستهای وجود ندارد.
۳ - نظام بازرسی
آمریکا میگوید همه نقاط ایران، حتی تاسیسات نظامی، باید به روی بازرسان گشوده باشد تا اطمینان حاصل شود که ایران در هیچ جایی، فعالیت هستهای غیرمجاز ندارد.
ایران، اما باز کردن نامحدود درهای کشور به روی بازرسان خارجی را مغایر با امنیت ملی و استقلال خود میداند و در عین حال میگوید حاضریم در چارچوب مقررات آژانس هستهای، تمام تاسیسات هستهای مان را تحت کنترل کامل بازرسان قرار دهیم. اگر هم جایی فعالیت هستهای کشف و اثبات شد، آنجا را هم میتوانند بازرسی کنند.
۴ - تحریمها
آمریکا در قبال توقف "کامل" و "دائمی" غنی سازی و انتقال اورانیوم ۶۰ درصد، حاضر شده بخشی از تحریمهای ایران را بردارد.
ایران، اما میگوید برداشتن بخشی از تحریمها کافی نیست و مشکلات اقتصادی مان را حل نمیکند. اگر ایران به خواستههای آمریکا تن دهد و تنها بخشی از تحریمها برداشته شوند، ناگزیر خواهیم بود برای لغو بقیه تحریم ها، امتیازات جدیدتر و بیشتری به آمریکا دهیم.
به همین دلیل ایران میگوید هر گونه توافقی باید شامل لغو همه تحریمها باشد. همچنین ایران بر خلاف دوره برجام که مانع از ورود شرکتهای آمریکایی شد، این بار خودش پبشقدم شده و به طرف آمریکایی گفته است که بخشهای سودآور زیادی در بازار تشنه ایران وجود دارد که میتواند برای شرکتهای آمریکایی جذاب باشد.
ایران یک نگرانی مهم هم دارد و آن این که اگر همه تعهداتش را انجام داد ولی آمریکا زیر قولش زد و تحریمها را بازگرداند چه؟ بنابراین، خواستار ساز و کاری جدی برای جلوگیری از این رویداد محتمل است.
۵ - موشک و اسرائیل
هر چند مذاکرات کنونی، صرفاً روی پرونده هستهای متمرکز است ولی ایران نگران آن است که بعد از هر گونه توافق احتمالی در مقطع کنونی، آمریکاییها بحث موشکی را جدیتر از قبل علم کنند و عملاً دستاوردهای توافق هستهای را از بین ببرند.
آمریکاییها بارها گفتهاند که از ایران میخواهند برد موشکهای خود را تقلیل دهد (برخی منابع تا ۳۰۰ کیلومتر را بیان کردهاند) و ذخایر موشکی کنونی اش را از بین ببرد. ایران این موضوع را به طور کامل رد کرده است، زیرا دکترین دفاعی اش بر پایه موشک است، آن هم در میان کشورهای منطقه که اکثرشان از نیروی هوایی بروز برخوردارند و دست ایران در این زمینه خالی است و خلأش را با موشک پر کرده است.
ایران همچنین نگران این تهدید اسرائیل است که برخی مقاماتش گفتهاند اگر توافق ایران و آمریکا، محدود کننده توان موشکی ایران نباشد، خودشان رأساً به ایران حمله خواهند کرد. ایران در مذاکره با آمریکا این موضوع را مطرح کرده و خواستار تضمین عدم حمله شده است و حتی برخی منابع میگویند اعلام کرده که خودش هم حاضر به تضمین عدم حمله پیشدستانه به اسرائیل است.
۶- نیابتیها و حقوق بشر
بحثهای مربوط به نیروهای نبابتی در منطقه (مشخصاً در عراق، لبنان و یمن) و نیز مسائل سیاسی و حقوق بشری، هر چند از نقاط اختلافی ایران و آمریکا هستند ولی در حال حاضر روی آنها مانور چندانی داده نمیشود. احتمالاً یکی از دغدغههای ایران در مذاکرات فعلی که به طرف آمریکایی منتقل کرده باشد همین است که بعد از حصول هر گونه توافق هستهای، نه تنها بحث موشکی پیش کشیده نشود، بلکه این موارد هم از سوی آمریکا دنبال نشود و آمریکا در امور داخلی ایران، مداخله نکند.